انواع روشهاي اجراي پروژه – معايب و محاسن آنها

2- درصدي

3- فهرست بهاء (با مصالح يا بدون مصالح)

4- قيمت واحد

5- پيمان مديريتي (بدون مصالح)

6- خريد و نصب

7- طرح و ساخت ( EPC )

8- مدیریت طرح ( MC )

روش اماني

در اين روش خود كارفرما پروژه را به عمليات كوچكتري تقسيم نموده و بر اساس عقد قراردادهاي كوچك ، هر فعاليتي را به يك دسته يا گروه يا نفر از كارگران فني و اجرايي واگذار نموده و يا با استخدام عده اي كارگر روزمزد و يك نفر معمار يا سركارگر عمليات را پيش مي برد. در اين روش قراردادها بر اساس قیمت واحد با مصالح يا بدون مصالح تنظيم مي شود و در صورتي كه قرارداد بدون مصالح باشد ، تیمی از کارفرما تداركات و خريد بهترين مصالح از بازار را با اخذ استعلام از حداقل سه فروشنده ، انجام میدهد . سرپرستی ، نظارت و كنترل كارهاي در دست اجرا در این روش ، به وسيله مهندسين يا تكنسين ها انجام میشود .

الف)محاسن :

1. امکان تغيير يا تعويض پيمانكاران دست دوم و تغيير و تحول در كارهاي مختلف ، با كمترين هزينه و خسارت

2. امکان استفاده از كارگران فني با سابقه (كه توسط افراد و مجريان ديگر معرفي مي شوند)

3. حذف هزینه های بالاسری ( اوورهد ) دستمزد افراد که در قرارداد های پیمانکاری اضافه میشود .

4. اين روش در پروژه هايي که اتمام آنها در تاريخ معيني مدنظر مي باشد ، يا براي سر و سامان دادن و به ثمر رساندن پروژه هایی كه پيمانكاران آنها خلع ید شده ، مي تواند مفید باشد و پرسنل قبلي پيمانكار را هم به راحتي میتوان بکار گرفت .

ب) معايب

1. در صورت فقدان افراد دلسوز ، با تجربه و متخصص ، اين روش مي تواند خسارتهاي زيادي به دنبال داشته و كار به صورت نيمه تمام و با كيفيت ضعيف رها گردد.

2. در نقاطي كه پيمانكاران قوي ، درست كار و با تجربه وجود دارند و كارفرما اطمینان کافی به صحت عمل آنها دارد ، اين روش در مقايسه با سيستم مناقصه اي ، داراي محاسن كمتري است .

3. در اين روش ، مشاور و دستگاه نظارت به خوبي قادر به انجام وظايف محوله نخواهند بود.

4. روش اماني بايد بر اساس نقشه هاي جامع و كامل و همراه با جزئيات اجرايي و برآورد دقيق شروع شود و یک واحد حسابداری قوی بایستی در سیستم كارفرما حضور داشته باشد.

5. وجود يك دفتر نقشه کشی در كارگاه ضرورت داشته و اين دفتر آخرین نقشه هاي اجرایی را را در اختیار مدير کارگاه قرار میدهد .

6. مديريت كارگاه در استخدام افراد فني و خريد مصالح بایستی اختيارات تام داشته باشد تا بتواند كار با به انجام رساند ، لذا در صورت ناشناس و ناشناخته بودن مدير اين قبيل كارگاهها ، حتماً بايد يك حسابدار ورزيده و يك نفر مأمور خريد وارد در كنار دست اين افراد قرار بگيرد.

7. در صورت استخدام يك يا چند نفر کارگر فاقد صلاحیت ، ممكن است مشكلات كارگري به وجود آيد.

8. در صورت نبودن برنامه زمانبندي دقيق و حساب شده ، عمليات از انسجام لازم برخوردار نمیشود.

روش درصدي

در اين روش اجرای کار بدون مصالح يا با مصالح به افراد يا شركت واگذار مي شود و دستمزد مجری درحین اجرا یا پس از اتمام كار طبق توافق قبلی ، بر اساس درصدي از مبالغ مصرف شده (دستمزد يا خريد) محاسبه و پرداخت مي شود.

قرارداد اين قبيل كارها بايد کامل و جامع باشد و نقشه هاي اجرایی هم قبل از عقد قرارداد مورد بازبيني قرار گرفته و برآورد دقیق احجام و مقادير كار ضمیمه قرارداد شده و نظارت كارفرما بر عمليات اجرايي و مخارج صرف شده بايستی دقيق و مورد اطمينان باشد.

الف ) محاسن

1. به علت طبيعت بخش خصوصي ، سرعت این روش زياد است.

2. در اين روش بی انگیزگی و كم تحركي در كار وجود نخواهد داشت.

3. تغييرات نوع مصالح و نحوه اجراي كار در حین اجرا ، به راحتي مقدور است .

4. افزايش و کاهش مبلغ قرارداد در اختيار كارفرما مي باشد.

5. نظارت مشاور به خوبي قابل اعمال بوده و مي توان از كنترل و تائيد عملیات انجام شده به وسيله مشاور در هر قسمت استفاده نموده و آن قسمت را تحويل موقت گرفت.

ب) معايب

1. در مواردیکه طرف قرارداد مورد اعتماد صددرصد نباشد ، در صورت عدم كنترل صحيح و دقيق بر خريدها و عقد قراردادهاي دست دوم ، ، امكان سوء استفاده هاي مالي وجود خواهد داشت.

2. در صورت عدم وجود برنامه زمانبندي دقیق ، كار مطابق انتظار كارفرما پيشرفت نخواهد داشت.

3. اين روش بايد مديري دلسوز و با تجربه داشته باشد در غیر اینصورت هزینه تمام شده بالاتر از حد متعارف خواهد شد .

4. در اين روش درصدي به عنوان هزینه بالاسري جهت مديريت كار به طرف قرارداد پرداخت مي شود ، به علاوه كارفرما نيز بايد سیستم جداگانه ای جهت كنترل عملیات انجام شده و نظارت مشاور در نظر بگیرد .

5. در اين روش استفاده از بخشنامه هاي سازمان مدیریت و برنامه ریزی به راحتي مقدور نمي باشد.

روش فهرست بهاء

در اين روش بر اساس قيمت به دست آمده از برآورد احجام كار و ارقام فهارس بهاء موجود ، با شركتهاي ذيصلاح قرارداد منعقد مي گردد. اين روش از سالها قبل تاكنون طبق ضوابط و مقرراتي مدون اجراء مي گردد و به همين لحاظ تكاملي در زمينه بخشنامه ها و دستوالعملها پيدا نموده است كه بين مهندسين و شرکتها سوابق تجربي زياد اندوخته گرديده و حتي نرم افزارهاي كامپيوتري جهت تهيه صورت وضعيت و غيره در این زمینه ارائه شده است.

الف ) محاسن

1. به علت وجود بخشنامه ، دستور العملها و فرمولهاي محاسبه تعديلات و غيره اين روش كاربري خوبي دارد.

2. تجربه انجام اين روش ميان جامعه مهندسين و پيمانكاران زیاد است.

3. كليه خريدها توسط دستگاه نظارت كنترل میشود و كارفرما مي تواند به سليقه خود مصالح موردنظر را انتخاب و ابلاغ نموده و افزايش قيمت را جزو 25% اضافي يا نقصان قيمت قرارداد محسوب نمايد.

5. تيم نظارت قوی و با تجربه بخوبی میتوانند بر اساس نقشه ها و استانداردها ، عمليات را كنترل و به هر قسمت تائيدات فني صادر نمايند که این امر باعث افزایش کیفیت کار میشود .

6. نرم افزارهای متنوعی جهت تهيه صورتوضعیت و كنترل آن موجود میباشد .

7. در صورت وجود اختلاف نظر بین عوامل اجرایی ، موارد اختلاف در امور پيمانكاران و مشاوران سازمان مدیریت و برنامه ريزي كشور قابل حل مي باشد.

ب) معايب

1. چنانچه در نقشه ها و احجام كار بدست آمده از مطالعات فاز 1 و 2 اشتباهی صورت گرفته باشد ، بعد از عقد قرارداد قيمت تمام شده دچار نوسان شديد خواهد شد.

2. در صورت ضعف مشاور و كارفرما ، پيمانكاران با سابقه و با تسلط به فهرست بهاء به هنگام ارائه صورت وضعيت ، ممكن است اقلام كاركرد را افزايش دهند.

3. ضعف دستگاه نظارت سبب اجرای پروژه باكيفيت پائین و افزايش مبلغ صورت وضعيت كاركرد ، به هنگام تسويه حساب پيمانكار مي شود.

4. پيمانكار با بهانه تراشي هاي مختلف ، می تواند پروژه را به تأخير اندازد و زمان تحويل را بدون علت افزايش دهد.

5. رسيدگي به دعاوي پيمانكار هنگام رسيدگي نهايي و تسليم صورت وضعيت قطعي و ادعاي ضرر و زيان از طريق پيمانكار ( کلیم ) اغلب به علت تسلط پيمانكاران و با شكايت آنها به مراجع قضايي ، به ضرر کارفرما تمام میشود .

انجمن مهندسی و مدیریت ساخت ایران (ICEMA) Iran Construction Engineering Management Association

6. در صورت سازش ميان مشاور و پيمانكار ، خسارتهای جبران ناپذیری به پروژه تحمیل خواهد شد .

7. ارقام ستاره دار و قيمتهای جديد در فهرست بهاء ، موقعیتی برای کلیم پیمانکاران ایجاد می نماید .

8. در تهيه صورت مجالس و دستور كارها وجود نماينده اي آگاه و باتجربه از طرف كارفرما ضروري مي باشد تا جلو هرگونه اشتباه يا سوء استفاده را مسدود نمايد.