چرخه حيات پروژه

مراحل و چرخه حيات پروژه:
پروژهها عموماً بطور مستقل از يكديگر اجرا ميشوند. لذا كليه شرايط آنها نيز منحصر به خودشان بوده و قابل تعميم به ساير پروژهها نيست. اين موضوع حتي براي پروژههايي كه بطور همزمان شروع و يا خاتمه مييابند نيز صادق است.
مراحل پروژه و مشخصات آن:
هر يك از مراحل پروژه با شروع و خاتمه يك يا چند فعاليت عمده شناسايي ميگردد به نحويكه شروع و خاتمه هر مرحله كاملاً مشخص است. بطور مثال ميتوان امكانسنجي و مطالعات اقتصادي، طراحي و مهندسي، تداركات و امور كالا، سيويل و ساختمان، نصب و راهاندازي را به عنوان مراحل اجراي يك پروژه نام برد.
در پايان اجراي يك مرحله از پروژه، عموماً يك " ارزيابي عملكرد" انجام ميگردد و تعداد دفعات و چگونگي ارزيابي عملكرد بستگي به مشخصههاي اوليه و شرايط اجرائي پروژه دارد. ( عموماً تعداد اين مراحل ( ارزيابي عملكرد) در پروژههاي با فعاليت قطعي و غيراحتمالي به مراتب كمتر از پروژههاي با فعاليتهاي غير قطعي و احتمالي است.)



بررسي و توجيهات پايان هر مرحله و ماحصل ارزيابي عملكرد را خروجيهاي يك مرحله، وروديهاي مرحلة بعد و نقطه تصميم (در چگونگي ادامه كار) مينامند. هر مرحله از اجراي پروژه ابتدا تعريف وقبل از آغاز به ميزان مقتضي تشريح ميگردد تا سطح برنامهريزي و كنترل مديريتي لازم متناسب با مقتضاي آن مرحله از اجراي پروژه در نظر گرفته شود.
اين تشريحات عمدتاً مرتبط با نتايج متخذه از مراحل قبلي است و نوعاً شامل موارد عمده ذيل نيز ميباشد:
o تعيين دقيق مباني مورد توجه در اجراي كار
o تشريح دقيق طرح اجرائي و تعيين مقاطع عمده (Milestone) و مقاصد پيشبيني شده در مرحله يا مراحل بعد
o تعيين مقادير، احجام و ميزان، احجام و ميزان حصول به نتايج ( كمي- كيفي) در مرحله يا مراحل بعد
o تدوين مجموعه نيازها براي براي ادامه كار
o تهيه و تدوين روشها و رويههاي اجرائي و عملياتي
o بررسي و ايجاد هماهنگيهاي لازم بين ماحصل اجراي مرحله يا مراحل، با اهداف اركان اجرائي، رويههاي اجرائي و بالاخره مجموعه محيط داخلي و خارجي پروژه


مشخصههاي چرخه حيات پروژه:
چرخه حيات پروژه نمايانگر مراحل اصلي و قدمهاي عمده در اجراي پروژه از شروع تا خاتمه آن ميُباشد و به دو بخش عمده ذيل تفكيك ميشود:
o مشخصات فعاليتهايي كه در هر مرحله از چرخه حيات پروژه و براي تكميل آن ميبايستي انجام شود.
o مشخصات نيروهايي كه براي تحقق اهداف هر مرحله درگير انجام فعاليتهاي آن مرحله ميگردند.

اغلب چرخههاي حيات پروژه داراي مشخصههاي كلي زير ميباشند:
§ ميزان انجام هزينهها و استفاده از نيروي انساني در مراحل اوليه اجراي پروژهها عموماً كمتر بوده، به مرور افزايش يافته
§ و هنگاميكه پروژه به خاتمه نزديك ميشود اين ميزان سريعاً كاهش مييابد.
§ در مرحلة آغاز پروژه احتمال موفقيت در انجام تعهدات و حصول كامل به نتايج از پيش تعيينشده كمتر است و بدين لحاظ ميزان ريسك و عدم قطعيت بيشتر ميباشد. اين احتمال به مرور پيشرفت كار پروژه و با شناسايي و تسلط به جوانب كار و محيط پروژه، تعديل و متناسب ميگردد.
(بديهي است اگر پيشرفت پروژه مطابق مباني اوليه و مغايرت برنامه با اجرا در حدلقل ممكن باشد كه موفقيت كاملاً محتمل است و در صورت عكس، احتمال عدم موفقيت بيش از پيش و متناسب با اختلافات برنامه با اجرا خواهد بود)
§ اغلب برآوردها و پيشبينيها در مراحل آغازين پروژه دقيق نيست. لذا تأثير آراء و نظريات مجريان در تعيين مشخصههاي محصول و هزينه نهايي در اوايل پروژه بسيار زياد است و اما به مرور و در مراحل بعدي و با پيشرفت پروژه و كسب مباني دقيقتر و كسر فاصله زماني بين پيشبيني و اجرا، بمرور از اعلام نظر متوليان ( كه بيشتر جنبه بايدها و نبايدها دارد) كاسته شده و بنا به مقتضاي كار و واقعيات ملموس، مشخصههاي پروژه و مراحل آن تبيين و تعيين ميشود.

جرخه حيات پروژهها اغلب به چهار يا پنج مرحل (و در برخي موارد بيشتري) قابل تفكيكي ميباشد. اين تفاوت حتي ميتواند مطابق نظرات مجريان و متوليان مختلف بين دو پروژه مشابه نيز متفاوت باشد. به عنوان مثال برخي از مجريان دو مرحله ( مهندسي پايه و مهندسي تفصيلي) را به عنوان يك مرحله (طراحي و مهندسي) مينامند. عدهاي مراحل چرخه حيات پروژهها را با نام زير پروژههاي آنها شناسايي مينمايند. مثلاً طراحي و مهندسي پروژه به عنوان يك مرحله و از طرفي يك زيرپروژه قلمداد ميگردد.

انجمن مهندسی و مدیریت ساخت ایران (ICEMA) Iran Construction Engineering Management Association

منبع:تجربیات یک مهندس صنایع در مدیریت یک مجموعه کوچک