ايمني براي پيمانكاران

اهداف :
با توجه به اين مهم كه در موفقيت كارفرما و پيمانكار در انجام مسئوليت هاي محوله ايمني در درجه اول ا هميت قراردارد لذا در اين مقاله سعي بر آن شده است كه داشتن يك الگوي ايمني مناسب براي پيمانكار توسط كارفرما درك شود.

1- تشريح الگوي ايمني براي پيمانكاران :

با تدوين يك برنامه و الگوي مناسب بين كارفرما و پيمانكار در شناسائي ، آناليز وكنترل خطرات هما هنگي هاي لازم ايجاد شود همچنين وظايف و مسئوليتهاي دو طرف نسبت به يكديگر بهتر بيان شده و از بروز مشكلات بعدي جلوگيري به عمل خواهد آمد.

2- لزوم استفاده از برنامه ها والگوهاي ايمني براي پيمانكاران :

باارائه اين الگو از بروز سوانح و حوادث پيشگيري مي شود و همچنين كار واگذار شده به پيمانكار در زمان مقرر انجام گرفته و آن وظيفه بدون هيچگونه مرگ ومير به صورت ايمن انجام مي گيرد.

3-تشريح نتايج يك الگوي ايمني:

3-1- كاهش ميزان مرگ و مير و جراحات در زمان انجام فعاليت

3-2- كاهش آمار حوادث

3-3- كاهش هزينه هاي كارفرما

3-4- افزايش بهره وري وارائه خدمات بهتر به جامعه

3-5- ايجاد رقابت دربين پيمانكاران

4-تعريف وظايف و مسئوليتهاي كارفرما ، ناظرين ، پيمانكاران در مسائل ايمني

4-1- مسئوليتهاي كارفرما:اگر چه پيمانكار مسئوليت اوليه را در ايمني كاركنانش بر عهده دارد اما كارفرما نيز مسئوليت دارد تا با نظارت كامل بر فعاليت هاي پيمانكار و تجزيه تحليل آنها از نقطه نظر ايمني از بروز حوادث وآسيبهاي احتمالي جلوگيري كند.كارفرما با انجام صحيح موارد ذيل ميتواند به عملكرد ايمن دست پيدا كند.

4-1-1- انتخاب دقيق پيمانكاربا رويكرد ايمني

4-1-2- تشريح صريح مسئوليتهاووظايف پيمانكار در قرارداد مربوطه و پافشاري برروي رعايت قوانين و استانداردهاي ايمني از سوي پيمانكار

4-1-3- ارائه آموزشها وتعليمات لازم به پيمانكار برطبق قرارداد

4-1-4- تعيين كامل حدود كار براي پيمانكار برطبق قرارداد

4-1-5- بازرسي مميزي ايمني پيمانكار به صورت مستمر

4-1-6-طراحي و الزام سيستم گزارش دهي مناسب

4-1-7-ارزيابي عملكرد پيمانكار و كاركنانش با رويكرد ايمني و به صورت مستمر

4-1-8- توقف كار در صورت عدم رعايت مقررات و دستورالعمل هاي ايمني از سوي پيمانكار

4-1-9-طراحي و تدوين يك الگوي مناسب ايمني براي پيمانكار

و...

4-2- مسئوليتهاي ناظرين: ناظرين به عنوان نماينده قانوني كارفرما فاكتور مهمي را در موفقيت كل پروژه بر عهده خواهد داشت لذا بايست با مشاهده و تمرين روشهاي كاري ايمن و تعريف و تشريح الگوها و دستورالعمل هاي ايمني تعيين شده توسط كارفرما براي پيمانكار در اجراي موثر و مطمئن ايمني تلاش نمايند .مهمترين وظايف ناظرين به شرح ذيل مي باشد:

4-2-1- نظارت برعملكرد ايمن پيمانكار

4-2-2- تجزيه و تحليل فعاليتهاي پيمانكارازنقطه نظر ايمني

4-2-3- تشكيل جلسات منظم با پيمانكار

4-2-4- بازرسي فيزيكي از تأسيسات، دستگاه ها و تجهيزات پيمانكار( قبل از عقد قرارداد و بعد از آن)

4-2-5- حمايت و تشويق پيمانكار به منظور دستيابي به عمليات ايمن

4-2-6- تشكيل جلسات پيش از شروع كار(انتظارات كارفرما، برنامه ها ودستورالعمل هاي ايمني، شناسايي خطرات)

4-2-7- توقف عمليات پيمانكار به دلايل ايمني

4-2-8- ارائه گزارشهاي منظم عملكرد ايمني پيمانكار به كارفرما

و...

4-3- مسئوليتهاي پيمانكار:اگر حادثه اي در حين انجام عمليات پيمانكاري براي كاركنان رخ دهد پيمانكار مسئول مي باشد لذا پيمانكار در انجام وظايف محوله بايد موارد ذيل را انجام دهد.

4-3-1- پيروي از دستورالعمل ها و استانداردهاي ايمني كارفرما

4-3-2- تقبل مسئوليت اوليه در تأمين ايمني فعاليتهايش

4-3-3- آموزش ايمني كاركنان خود

4-3-4- پخش اطلاعات لازم در زمينه بهداشت و ايمني، روشها و دستورالعمل ها در بين كاركنان

4-3-5- صدور كارت شناسايي براي افراد

4-3-6- ثبت و گزارش حوادث، شبه حوادث و آسيب ها،رويدادها و موارد مربوطه در بيماريهاي شغلي و همچنين تحقيقات پس از آن

4-3-7- رعايت سيستم مجوز كار

4-3-8- تدارك لازم براي جمع آوري و دفع ضايعات

4-3-9- تأمين لوازم حفاظت فردي مناسب

4-3-10- برخورداري از مسئول ايمني واجد شرايط

4-3-11- آگاهي از واحدهاي عملياتي مجاور و خطرات احتمالي

و...

نكته : لازم به ذكر است كه شرايط و موارد فوق براي حالت ايده آل يك الگو در نظر گرفته شده است و براي اجرا مي توان با توجه به شرايط مورد بررسي مجدد قرار گيرد .

5- تدوين دستورالعملهاي لازم به منظور شناسايي ، آناليز و كنترل خطرات در محيط :

5-1- دستورالعمل هاي ايمني با توجه به نوع ، گستردگي ، محيط و شرايط عمليات مي تواند شامل موارد زير باشد :

5-1-1- ساماندهي و پاكيزگي محيط

5-1-2- ايمني برق

5-1-3- گزارش و بررسي حوادث

5-1-4- حفاظ دستگاهها

5-1-5- لوازم حفاظت فردي (PPE)

5-1-6- كاردر ارتفاع

5-1-7- ايمني جرثقيل

5-1-8- مجوزهاي كاري

و...

5-2-خطرات نكات به ظاهر ساده اي هستند كه رعايت نمي شوند و شامل:

5-2-1- اعمال نا ايمن(Unsafe acts )

5-2-2-شرايط ناايمن( Unsafe condition )

5 -3-روشهاي شناسايي خطر( Identification Hazard method ):

خطراتي كه محل كار كاركنان ، دستگاه ها و محيط پيرامون را تحت تاثير قرار مي دهند بايستي شناسايي و ارزيابي شوند تا بتوانيم آن ها را تحت كنترل درآوريم . شناسايي طبيعت خطر قدم اول در كنترل خطرات محيط كار است كه مي توان اين مهم را توسط اجراي روشهاي ذيل انجام داد:

5-3-1- روش بازديد عمومي كارگاه ( Walking _ Talking _ Througing Method )

5-3-2- فرم بازرسي( Checklist)

5-3-3- گزارشات بازرسي قبلي(Inspection Records)

5-3-4- گزارش حوادث و رويدادها(Accident and Incident Report)

5-3-5- گزارش ادعاي غرامت شغل( (Work Compensation Claim Report

5-3-6-سوابق آماري كمك هاي اوليه(First Aid Statistical Report)

5-3-7- صورتجلسات كميته ايمني و بهداشت(Join Health & Safety Committee Minute)

5-3-8- نتايج پايش و اندازه گيري(Monitoring & Measurements Results)

5-3-9- اطلاعات سرپرستان در باره خطرات(Foremen Information on Hazards)

5-3-10- سوابق معاينات پزشكي(Medical Examinations Records)

5-3-11- تجزيه و تحليل ايمني مشاغل (JSA )

5-3-12- روش (WIF)

5-3-13-روش تجزيه و تحليل درخت خطا(FTA)

5-3-14- تكنيك تجزيه و تحليل وظايف بحراني(CTA)

5-3-15- تكنيك تجزيه و تحليل خطا و اثرات ناشي از آن(FMEA)

و...

5-4-آناليز و پيشگيري از خطرات در عملياتهاي پيمانكاري روش هاي متفاوتي وجود دارد كه به عنوان نمونه مي توان به روش (JSA) اشاره كرد .

6-انتخاب پيمانكار:

كارفرمادر انتخاب صحيح پيمانكاراز ديدگاه ايمني مي تواند به نكاتي از جمله موارد زير توجه نمايد:

6-1- ارزيابي سوابق پيمانكار در رابطه با بهداشت و ايمني

6-2- توانايي واشتياق انجام كار به صورت ايمن

6-3- بررسي شايستگي پيمانكار براساس پرسشنامه ايمني درمناقصه

6-4- قابليت پيمانكار در اجراي مديريت ايمني مطلوب

6-5- رتبه حرفه اي مديران و كاركنان پيمانكار

6-6- حضورفردي واجد شرايط به عنوان مسئول ايمني در شركت پيمانكاري

6-7- دارا بودن خط مشي مناسب ايمني و بهداشت و سازگار با كارفرما

6-8-برخورداري از روش ها، دستورالمعل ها و برنامه هاي ايمني مكتوب

و...

موارد و روش ها :

درتعريف و اجراي يك الگوي ايمن مناسب و عملي براي پيمانكار علاوه بر روشهاي ذكر شده در قسمت شناسائي،آناليزو كنترل خطرات به عنوان نمونه مي توان از روشهاي ذيل نيز براي دستيابي به اهداف فوق الذكر استفاده مي كنيم:

1) استانداردهاي قابل قبول و آئين نامه هاي داخلي تعريف شده توسط كارفرما.

2) سيستم هاي ثبت گزارش . RecordKeeping System

3) سيستم هاي مستند سازي. Reporting System

4) سيستم هاي بازنگري . Review System

5) مجوزهاي كاري. Work Permit

يافته ها :

1)تعريف روشي براي انتخاب پيمانكار

2)ارزيابي توانائي پيمانكاردر اجراي ايمني

3)تعريف روشي براي كنترل و ارزيابي اجرائي پيمانكار

4)ايجاد ارتباط روشن بين كارفرما و پيمانكار

5)جلوگيري از حوادث و رويدادهاي مزمن وحاد وكاهش شدت و تكرار حوادث

6)حفظ سرمايه و افزايش بهره وريو كاهش خسارتهاي مالي ناشي از توقف عمليات كاري

7)استقرار سيستم پايش اطلاعات و تهيه مدارك مستند در همه موارد

8)تامين شرايط كاري ايمن و سالم و ارتقاء فعاليتها و ايجاد شرايط كاري نرمال

9)استقرار فرهنگ ايمني

و...

اهميت توجه به ايمني پيمانكاران:
1- شتاب گرفتن روند برون سپاري فعاليتها وافزايش كمي شركتهاي پيمانكاري
2- مديريت غير متمركز و مديريت اشخاص حقيقي وحقوقي كه قوانين جاري كارفرما (بخش دولتي) در اين اشخاص نافذ نمي باشد.
3- تعدد شركتهاي پيمانكاري با شرح وظايف متفاوت وارتباطات ايمني زيادآنها
4- مشكلات قانوني واختيارات محدود كارفرما
5- افزايش نرخ حوادث در پيمانكاران
6- مسئوليت قانوني واخلاقي كارفرما درقبال حوادث بخش پيمانكاري
7- توجه شركتها به افزايش بهره وري و لزوم كنترل خسارات و افزايش كميت وكيفيت خدمات
نتايج عملكرد ضعيف ايمني پيمانكاران
1- افزايش قيمت مناقصه (به دليل وقوع حوادث و تحميل هزينه به پيمانكار)
2- تاخير در انجام پروژه ها (اتلاف وقت)
3- پيامدهاي فرهنگي- رواني و اجتماعي حوادث بر جامعه وسازمان
4- تحميل خسارت به كارفرما در اثر آسيب دبدن تجهيرات
5- تحميل خسارت به شركت دراثر وقفه درتوليد وخدمات
6- مشكلات قضايي وحقوقي ناشي از حادثه
7- پرداخت غرامت وهزينه اي متفرقه از سوي كارفرما به دليل ضعف قوانين
نتايج برنامه ايمني موفق پيمانكاران :
1- هزينه هاي كارفرما و پيمانكار كاهش مي يابد.
2- حوادث كمتري به وقوع مي پيوندد .
3- كيفيت ارائه خدمات افزايش پيدا مي كند.
4- اختلافات حقوقي كارفرما و پيمانكار به حداقل مي رسد.
5- پيمانكار در يك محيط كار ايمن و مناسب مشغول به كار مي شود(بعد اخلاقي).
6- تصوير اذهان عمومي به نفع كارفرما و پيمانكار تغيير مي كند.
7- آسيب هاي فردي وآسيب به تجهيزات كاهش مي يابد.
8- بهره وري در مجموعه پيمانكاري افزايش يافته و از طريق كاهش ضايعات سود بيشتري حاصل مي شود.
9- با كاهش هزينه هاي عملياتي و سوابق ايمني خوب پيمانكار بالقوه مي تواند در عرصه بازار رقابت بيشتري داشته باشد.
ايمني وبخش خصوصي:
بررسي آمار حوادث دراين بخش به خوبي بيانگر عدم توجه مديران بخش خصوصي به ايمني وعدم درك اهميت آن مي باشد. عوامل متعددي در بروز بي تفاوتي مديران اين بخش نسبت به ايمني وجود دارد.از جمله اين عوامل مي توان به مواردذيل اشاره كرد:
1- ضعف قوانين ومقررات وعدم نظارت كافي مراجع قانوني برعملكرد شركتهاي پيمانكاري
2- ديدگاه سنتي مديران نسبت به ايمني وباور هاي غلط نسبت به سرمايه گداري در اين زمينه
3- مقطعي بودن فعاليتهاي شركتهاي پيمانكاري
4- عدم واكاوي تئوري هرينه- منفعت دربخش پيمانكاري وديد هزينه اي به ايمني
5- عدم تجزيه وتحليل حوادث دراين بخش ومشخص نشدن هزينه هاي پنهان وآشكار حوادث
6- فعاليت شركتهاي بيمهاي ارائه دهنده بيمهاي مسئوليت ومدني بدون ارزيابي ايمني شركتها
حوادث دربخش خصوصي:
بروز حوادث درشركتهايي پيمانكاري تابع عوامل وشرايط مستقيم وغير مستقيم مي باشد كه مي توان آنها را درچند ديدگاه بررسي كرد:
1- از ديدگاه فني و اجرائي
- واگذاري مسئوليت به افراد بيتجربه و غيرفني به دليل پايين بودن دستمزد يا دراختيار نداشتن افراد ماهر وبا تجربه.
- غيرمتخصص و غير فني بودن مديران بخش خصوصي به دليل مقطعي بودن پروژها وتصميم گيري هاي شخصي دراين بخش
- عدم توجه به تامين تجهيزات وماشين الات با استاندادرمناسب در راستاي كاهش هزينه ها.
- عدم توجه به بازرسي از محيط كار و كارگاه.
- عدم توجه به نگهداري صحيح تجهيزات و يراق آلات.
- عدم توجه به خريد لوازم و ابزارهاي صحيح ايمني پيمانكاران.
- عدم توانايي در تخمين زمان مورد نياز اجراي طرح وافزايش سرعت نامعقول كار يك كقطع زماني
2-از ديدگاه آموزش
- عدم آموزش مديران ودانش كم ايمني آنها
- عدم توجه به آموزش فني و اجرايي پرسنل اجرايي كه .
- نداشتن سيستم گزينش مناسب جهت انتخاب صحيح پرسنل اجرايي در بخش خصوصي.
4-1- از ديدگاه اقتصادي
- نبود فرهنگ سرمايهگذاري در ايمني.
- واگذاري پروژه برنده شده در مناقصه به شركتهاي دست دوم فاقد صلاحيت.
- چند شغله بودن مديران بخش خصوصي.

نتيجه گيري :

عدم توجه به مسائل ايمني و كاهش ضريب ايمني هزينه هاي غير قابل جبراني را به سازمان ها و كارفرمايان محترم متحمل مي سازد كه اين هزينه ها مي تواند شامل هزينه حوادث ، هزينه دوباره كاري ها و بي اعتبار شدن ساز مان ، پيمانكاران و ... باشد. با به كارگيري دستورالعمل هاي ايمني مناسب مي توان هزينه هاي فوق را به نحوي چشمگيركاهش داد . با ايجاد و اجراي الگوي ايمني براي پيمانكاران سطح قابل قبول ايمني براي كارفرمايان محترم افزايش يافته و پيمانكار نيز به قابليتهاي مديريت ايمن و مطلوب در اجراي پروژه ها نائل خواهند شد .بي ترديد به وجود آمدن حوادث در جامعه بر افكار عمومي تاثيرات منفي خواهد داشت كه بر اساس تفسير خطي حادثه براي وقوع حادثه به عوامل پايه اي ( انسان ، تجهيزات و محيط ) و عوامل مياني نياز است تا حادثه رخ دهد .با كنترل عوامل پايه ايي ( Basic) مي توان از بروز حوادث جلوگيري نمود . با توجه به تجربه هاي تلخ گذشته مي دانيم عملكرد ايمني موسسات پيمانكاري نسبت به عملكردكارفرما از درجه پايين تري برخودار مي باشد. لذا كارفرمايان محترم به اين نكته ظريف در هنگام اجراي مناقصه هاي پيمانكاري خود توجه نمايند كه سطوح قابل قبولي از ايمني را در شاخص هاي انتخاب پيمانكاري خود بگنجانند.

انجمن مهندسی و مدیریت ساخت ایران (ICEMA) Iran Construction Engineering Management Association