پیاده سازی الزامات سيستم مديريت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)

پیاده سازی الزامات سيستم مديريت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)

اولین نیاز مدیریت اجرای پروژه ها در کشور

مجيد فراهاني

هفته گذشته روز سوم خرداد 90 شاهد انفجار پروژه فاز سه پالایشگاه آبادان در حضور رییس جمهور به هنگام افتتاح آن بودیم. در همین روز احتمال تعطيلي پتروشيمي خارك به دليل ايمني را از زبان مدیر HSE شرکت نفت در رسانه ها منتشر شد

براساس تخمين سازمان بين المللي كار (ILO) مرگ كارگران در اثر حوادث و بيماريهاي ناشي از كار ساليانه به دوميليون و هفتصد هزار نفر ميرسد. سالانه بيش از 250 ميليون حادثه ناشي از كار در جهان اتفاق ميافتد و 160 ميليون كارگر از بيماريهاي شغلي رنج ميبرند.

خسارتهاي مالي ناشي از زمان كار تلف شده ، آموزش ، غرامت ، توقف توليد ، خدمات فني پزشكي و غيره ساليانه 1250 ميليارد دلار آمريكا تخميني زده شده است. بدين معنا كه زيانهاي اقتصادي ناشي از شرايط بدكاري ، حوادث ، بيماريهاي ناشي از كار و سطح پايين حفاظت بالغ بر 4 درصد توليد ناخالص ملي جهان ميباشد و اين در حالي است كه خسارتهاي انساني (فوت) قابل محاسبه نيستند.

بعضي از هزينههاي سيستمي كه ناشي از حوادث در محيط كار به وقوع ميپيوندد بشرح ذيل ميباشد.

الف –درمان و بستري شدن افراد.

ب –پرداخت حقوق و مزايا به شخص مصدوم در زمان استراحت.

ج –پرداخت غرامت به مصدوم و يا خانواده فوت شده.

د –هزينه پاكسازي محيط.

ه –هزينهمواد ، قطعات و تجهيزات از دست رفته.

و –جريمههاي احتمالي.

علاوه برموارد فوق هزينههاي غير مستقمي را نيز ميتوان بدليل عدم رعايت قوانين ايمني بشرح ذيل متحمل دانست.

الف –كاهش اعتماد سرمايهگذاران و بانكها ، سهامداران و كاهش سود شركت.

ب –پيگيريهاي قضائي.

ج –عدم رغبت كاركنان.

د –كاهش راندمان بدليل ترس از وقوع مجدد حادثه.

و –جايگزيني نمودن افراد جديد و كاهش راندمان فرد جديد بدليل عدم كارائي و تجربه.

ز –افزايش حق بيمه حوادث ، درمان و غيره.

بنابراين با توجه موارد بالا و در نظر گرفتن عناصر کلیدی زمان، هزینه و کیفیت در پروژه ضرورت نياز به HSEدو چندان ميشود و ميتوان اين ضرورت را بنا به مورد به زير گروههاي ذيل تقسيم نمود.

الف –افزايش تلفات و عوارض شغلي.

ب –افزايش آگاهيهاي عمومي و توسعه فرهنگ سلامت.

ج –افزايش خسارات زيست محيطي.

ه –پذيرش تعهدات و قوانين بينالمللي در تجارت جهاني و عقد پيمان با شركتهاي بينالمللي.

و - افزايش نظارتهاي قانوني.

"مبحث ایمنی و بهداشت در محیط کار که تاریخچه پیدایش آن را به مطالعات بقراط در زمینه مسمومیت کارگران با سرب مرتبط میکنند، در سال ١٩٥٣ با تشکیل کمیته مشترک بهداشت جهانی (W.T.O) و سازمان بین المللی کار (I.L.O)وارد دوره نوین خود گردید."(Waldron H.A. 1991) در این کمیته هدف های بهداشت حرفه ای چنین ترسیم شده است:

الف) تامین، حفظ و ارتقای سطح سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی کارکنان در هر پیشه ای که هستند.

ب) پیش گیری از بیماری ها و حوادث ناشی از کار

ج) تطبیق کار با انسان و در صورت عدم امکان، تطبیق انسان با کار

تجربیات نشان می دهد که پروژه ها حاوی عناصر استراتژیکی، تکنیکی، اقتصادی و ملی هستند، و در دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده با تهدیدها و فرصتهایی در رابطه با عناصر کلیدی پروژه یعنی زمان، هزینه و کیفیت مواجه هستند. ریشه این تهدیدها و فرصتها را میتوان در مجموعه ای از شرایط غیر قطعی یا عدم اطمینانها مرتبط با کارفرما، پیمانکاران و محیط زیست اطراف جستجو کرد که دارای منشاء های مختلفی مانند مسائل تکنیکی، مدیریتی و حتی مهندسی می باشند.

پس از گذشت چندین سال از مطرح شدن نیاز به الگویی جهت مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای ، استاندارد BS 8800در سال ١٩٩٧ تا حدودی این نظر را تامین نمود. گرچه این استاندارد برای اجرا و پیاده سازی یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای می باشد ولی به منظور تصدیق و اخذ گواهینامه طراحی نشده و در نتیجه الگوهای متعددی بر مبنای آن پیاده سازی و اجرا گردید.به منظور رفع این کاستی، سری ارزیابی ایمنی و بهداشت حرفه ای حاصل یکی شدن الگوهای قبلی بوده و به این ترتیب، استانداردی قابل ممیزی و اخذ گواهینامه ایجاد شد. در حال حاضر اغلب رویه های ایمنی و بهداشت بر پایه استاندارد آمریکایی-کانادایی OSHAو یا انواع اروپایی آن مثل IOSHو NIOSHنوشته می شوند. این رویه ها طیف گسترده ای از الزامات و حدود و قواعد اجباری جهت رسیدنبه حداقل خطر و حادثه در محیط کار را در بر می گیرند.

پر واضح است که بهره گیری از علوم مدیریت پروژه از لحظه مطرح شدن ایده پروژه تا مرحله بستن پروژه بعنوان عامل قدرت و اقتدار مدیر پروژه محسوب می گردد. در راستای به ثمر نشاندن این هدف، کاهش تلفات و عوارض شغلی، کاهش خسارتهای محیط زیستی و افزایش ایمنی و سلامت محیط اجرای پروژه و بدنبال آن معیارهای کلیدی پروژه (زمان، هزینه و کیفیت)، مسئولیتهای ثانویه مدیریت مطرح می گردد و امروژه علوم مدیریت پروژه در این حوزه در حال توسعه می باشد .

نظام مديريت ايمني ، بهداشت و محيط زيست (HSE-MS) نتايج قابل ملاحظه اي را نسبت به ديگر روش ها در پي داشته است چرا که اين سيستم مديريت نيز همانند يک سيستم مديريت يکپارچه جزئي از سيستم مديريت کلي پروژه محسوب گرديده و فقط به منظور سهولت ، همياري و هماهنگي افراد در سيستم واحد پروژه اين موضوع را خط مشي خود قرار داده است .

انجمن مهندسی و مدیریت ساخت ایران (ICEMA) Iran Construction Engineering Management Association

به همین دلیل است که عبارت نام آشنای Safety Firstبه عنوان شعار همیشگی سایتهای عملیاتی در پیشانی غالب کارگاه های پروژه های بین المللی به چشم می خورد و جهت انجام كاري بي حادثه، کم خسارت با زمانبندی مناسب و هزینه ای معقول و کیفیتی بالا در پروزه های کشور بايستي كليه الزامات HSE در تمامي مراحل انجام یک پروژه، مد نظر قرار گيرد.